ΧΙΟΣ

Χρωστάω μία νήσο Χίο (όχι το καράβι) και παρότι οδεύουμε - με το ζόρι ορισμένοι - προς το χειμώνα, θα κάνω το χρέος μου απέναντι στο νησί και στους ανθρώπους του.

Βόρειο Αιγαίο, λοιπόν, εντάξει δεν είναι και Σαμοθράκη (που, θέλοντας κάποια στιγμή να πάω, κοίταξα το χάρτη και κατάλαβα το β συνθετικό από που προήλθε, μα δίπλα;), αλλά είναι προς τα πάνω - και κυρίως προς τα ανατολικά, ήτοι απέναντι από την Τουρκία, εξ ου και το πάλαι ποτέ ήρθαν (δις) οι πρόσφυγες απ' τον Τσεσμέ που απέχει μια ανάσα, ενώ σήμερα πηγαίνουν οι Έλληνες απέναντι για shopping (τι;) και sightseeing (πολλά).

Πηγαίνεις με το καράβι, για αμετανόητους λάτρεις αυτό, εγώ μετά το χουνέρι της επιστροφής από την Κάλυμνο επαναπροσδιόρισα εντός μου γιατί προτιμώ το αεροπλάνο και πηγαίνω με το αεροπλάνο: τρεις αεροπορικές εταιρίες ερίζουν, δηλ. πηγαίνουν, αυτό, δε σφάζονται κιόλας, τα εισιτήρια δεν είναι φτηνά, έλα όμως που ούτε του πλοίου είναι, άσε που στην Ελλάδα ο,τιδήποτε έχει αεροδρόμιο απέχει από την Αθήνα 40 λεπτά, τελεία. Πανοραμικές από το αεροπλάνο και δε συμμαζεύεται και χαίρεσαι που πας - ή που ξαναπάς δεν είναι θέμα.

Η χώρα είναι μεγάλη (όχι η Ελλάδα, η Χώρα της Χίου), είναι πόλη, ας πούμε, έχει δηλ. Hondos Center και κίνηση, άρα είναι πόλη, δεν το συζητώ. Έχει μία υπέροχη βιβλιοθήκη, του Κοραή, κι ένα άγαλμα, του Κοραή επίσης, που μια βραδιά κάποιος φιλεύσπλαχνος τον λυπήθηκε που φύσαγε πολύ και του σκέπασε το ξέσκεπο κεφάλι του με έναν κώνο απ' αυτούς τους "εκτελούνται δημόσια έργα", πλην δεν πρόλαβα να τον φωτογραφίσω, μου τον κατεβάσανε - τον κώνο, όχι τον Κοραή. Κι απέναντι από τη βιβλιοθήκη έχει ένα φρεσκότατο γκράφιτι, σύνθεση κανονική σε τοίχο που προσφέρεται γι' αυτές τις δουλειές, Μπράβο Χίοι!

Έχει mastiha shop και, όχι δεν κάνω διαφήμιση, έχω αδυναμίες απλώς, και δε με πληρώνουν, τις πληρώνω. Έχει φυσικά και μαστίχα, άπειρη μαστίχα, και σχίνους, απ' όπου δηλ. προέρχεται η μαστίχα. Και στη φωτό τα δάκρυα της μαστίχας στην παλάμη μου - μην τα ψάχνετε, τα έφαγα! Και δε σας λέω ποιος μου τα έδωσε, τι να πάτε να τον ρημάξετε τον άνθρωπο; Αλλά έχει πολλά το νησί, όλο και κάπου θα βρείτε φρέσκο πράμα.

Έχει τον Κάμπο με τα υπέροχα σπίτια του και κυρίως, μην ξεχάσω, ογδόντα διαφορετικούς τρόπους να μπεις στην πόλη και να βγεις από αυτή. Κάθε μέρα κι άλλος δρόμος, κουράστηκα. Έχει διάφορα κτήματα στον κάμπο, λοιπόν, που τώρα έγιναν ξενοδοχεία, εστιατόρια και άλλα τινά, κι εγώ πήγα σε ένα από αυτά, πώς το έλεγαν, ω Χίοι, και ήταν ειδυλλιακά και πολιτισμένα, αυτό, η Χίος είναι ένα μέρος πολιτισμένο.

Έχει κρύο. Μέσα στη θάλασσα και έξω απ' αυτή τα βράδια. Μέσα στη θάλασσα. Την πρώτη φορά της τελευταίας επίσκεψής μου που επεχείρησα να βουτήξω, στεκόμουν ώρα πολλή κι ατένιζα τάχαμου με το νερό ως τον αστράγαλο και ήδη μπλαβιά, ώσπου διπλανός τις κύριος, απ' αλλού φερμένος κι εκείνος το δίχως άλλο, αναφωνεί "Σαν το Βοϊδομάτη είναι" και πήγα να του πω, α  γεια σου, χρυσόστομε, κι έλεγα τόση ώρα τι μου θυμίζει, τι μου θυμίζει, τη μία και μοναδική φορά που έκανα μπάνιο στο ποτάμι, αυτό μου θύμιζε. Μπήκα. Και κολύμπησα πολύ. Θες το κρύο, θες που είναι ΠΕΝΤΑΚΑΘΑΡΕΣ οι θάλασσές τους, κάπως μου 'ρθε και έδωσα.

Οπότε, στο προκείμενο, εξάλλου ξαναζέστανε λιγάκι, κολυμπάμε ακόμα - όσοι προλαβαίνετε, εμείς οι πληβείοι τα κεφάλια μέσα, ως πότε, παλικάρια;
Πού να κολυμπήσεις:

Αγία Φωτιά, κάποτε, λέει, δεν είχε ξαπλώστρες - δεν το θυμάμαι. Θετικότατο είναι το γεγονός ότι οι σημαδούρες είναι μακριά, πολύ μακριά, οπότε αν είσαι του κολυμβητικού πας χωρίς να πάει η ψυχή σου στην κούλουρη μη σε κόψει κανά τζετ σκι εκεί που θα κολυμπάς. Καρχαρίες δεν έχει, οπότε πήγαινε ως εκεί, μπορείς.

Βολισσός, παλιά είχα πάει, ωραία είναι.

Μελανιός: ωστόσο, λέω εγώ κοιτάζοντας το χάρτη, άμα είσαι παραλία στη Β. Χίο και σε λένε Μελανιός, δε θα 'σαι και θερμές πηγές...Δεν πήγα.

Σαλάγωνας: μου είπαν να μην το γράψω, αλλά το γράφω τιμής ένεκεν. Είχα πάει παλιά. Ήταν υπέροχα. Πάρτε νερά, πολλά νερά.

Εν ολίγοις, το νησί διαθέτει άπειρες παραλίες, οι περισσότερες εκ των οποίων είναι και ωραίες.

Πού να φάτε:
στα Γρίδια, στην ταβέρνα. Σε ποια ταβέρνα; Ε, μία είναι, θα τη βρείτε.

στα Αυγώνυμα, μεσαιωνικό χωριό τύπου Ανάβατος, πλην κατοικείται κιόλας, στο Αστέρι. Πολλές σφήκες, όπως λέμε εμείς, λιλικιές όπως λένε στη Χίο, άλλο είδος ονομάζουν σφήκα και μπερδεύτηκα, δεν την έχω την εντομολογία, καίνε τόνους καφέ για να τις απομακρύνουν, φαντάζουν τρομακτικές, πλην είναι άκακες, απλώς κάθονται μονίμως στο φαΐ σου και, αν δεν προσέξεις, μπορεί και να φας καμία κατά λάθος. Και μιας και θα είστε εκεί, πηγαίντε και στη Νέα Μονή, εν ενεργεία μοναστήρι, κορύφωση της βυζαντινής τέχνης, συνεχίζονται οι εργασίες αποκατάστασης. Είπαμε, είναι παλαιό. Και η διαδρομή, πολλή στροφή μεν, πολύ όμορφη δε.

Για ξενύχτηδες: διανυκτερεύει το Pizza Palace, στο λιμάνι.

Πού να πιείτε: στην παλιά ιχθυόσκαλα, Μπούρτζι. Να δεις να φεύγει το καράβι, τεράστιο δεν το συζητώ, και να λες ε ρε και να 'ρθουν τα απόνερα κατά δω τι έχει να γίνει...
Στον Κόκκινο Βράχο, αυτό που λέμε έντεχνο, ευτυχώς με την καλή έννοια.

Τι να φορέσετε: τη μέρα ό,τι όλοι το καλοκαίρι, ήτοι σχεδόν τίποτα. Τις νύχτες αμπέχονο τουλάχιστον.

Πού να μείνετε: εμένα είναι η αλήθεια πάντοτε με φιλοξενούσαν - παρά τα λεγόμενα, είναι φιλόξενο νησί. Πλην, θα έλεγα στο Χανδρής γιατί μου αρέσει η θέση του και που το λένε Χανδρής, άβυσσος, δεν έχω κάποιο συγκεκριμένο λόγο, έτσι μου 'ρθε. Πάντως, στο δρόμο δεν πρόκειται να μείνετε. Έχει να δώσει από καταλύματα το νησί.

Ακούω Μικρές Περιπλανήσεις από τις Μικρές Περιπλανήσεις, Στίχοι: Στέργιος Παπαποστόλου Μουσική: Νίκος Αρμπιλιάς.

Η ΚΡΗΤΗ, ΓΙΑ ΑΡΧΗ...

θα ακολουθήσουν αρκετές συνέχειες, καθότι, κατά την άποψη ορισμένων προσφιλών, η Κρήτη δεν είναι νησί - η αλήθεια είναι πως είναι νησί, το είδα και σας το μεταφέρω, απλώς είναι μεγάλο νησί, δηλ. τεράστιο και οι αποστάσεις όχι εύκολες, ακόμη και με τους καινούργιους δρόμους, πρώτον γιατί ίστανται στο διάβα σου πολλά βουνά και δεύτερον γιατί κυκλοφορούν άπειρα ενοικιασμένα αυτοκίνητα με τουρίστες οδηγούς, ήτοι ανθρώπους όχι συνηθισμένους να οδηγούν σε συνθήκες ελληνικές, κοινώς δεν προσπερνούν, ΠΟΤΕ.

θα ξεκινήσω με Ανατολική Κρήτη και σιγά-σιγά θα συμπληρώνω. Τουτέστιν: ό,τι κείται ανατολικά του νομού Ηρακλείου. Σταθμός ο Άγιος Νικόλαος. Μείναμε στην Πλάκα, το χωριό απέναντι από τη Σπιναλόγκα που έγινε κοσμοξάκουστο κλέβοντας τη δόξα, αλλά όχι και την αίγλη της γειτονικής Ελούντας, από το βιβλίο The Island της Βικτόρια Χίσλοπ που αναφέρεται στην κοινότητα των λεπρών της Σπιναλόγκας. Το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε είναι να βρείτε ένα συμπαθητικό ενοικιαζόμενο και να μείνετε εκεί. Η Πλάκα έτσι κι αλλιώς προσφέρεται για χαμηλού προφίλ διακοπές, οπότε τα ξενοδοχεία-υπερπαραγωγές δεν απαιτούνται, λέω εγώ. Μείναμε σε ξενοδοχείο όπου το σέρβις ήταν ανύπαρκτο, αλλά η θέα απίστευτη, οπότε ξεχάσαμε τα υπόλοιπα. Τα κουνούπια στην Ανατολική Κρήτη ήταν εξαιρετικά επιθετικά, εν αντιθέσει με τα αθηναϊκά που τα απωθώ με ολίγη ενυδατική-εντομοαπωθητική λοσιόν. Δύο φιδάκια, μία συσκευή με ταμπλέτες και μπόλικη λοσιόν αργότερα, κατορθώσαμε να κοιμηθούμε. Μέχρι που ξεκίνησε ο αέρας. Αέρας να ξεσηκώνει πέλαγα και στεριές και να βροντοχτυπά πόρτες και παντζούρια. Που αν κάτι θέλω μετά τις διακοπές στην Κρήτη είναι να κοιμηθώ.

Πάμε, λοιπόν: κολυμπάτε στην Πλάκα, παραλία που περιγράφεται ως βοτσαλωτή, μεταφράζεται δε ως αγκωνάρια που γλιστράνε κιόλας. Ξεχάστε το μπαίνω στο νερό με χάρη και βγαίνω σα μοντέλο σε διαφήμιση μαγιό, άγαρμπες κινήσεις, πολύ πέσιμο και αρκετές μελανιές. Γιατί να το κάνεις τότε; Γιατί το νερό είναι διαυγέστατο, εκτός απ' το μεσημέρι που μαζεύονται τα στίφη, το μεσημέρι του Αυγούστου εννοώ, και γιατί κολυμπάς με θέα τη Σπιναλόγκα και λες, να έτσι να κάνω την έφτασα, αμ δε!

Ελούντα: έχει μία παραλία, δημοτική πλαζ και αυτή, όπως και της Πλάκας, προτιμώ της ΠΛάκας, δεν είναι κάτι το ιδιαίτερο. Οι υπόλοιπες παραλίες είναι κλεισμένες από τα ξενοδοχεία, τύπου Μπιτς, Μπέι, Ριζόρτ και δε συμμαζεύεται.

Κολοκύθα: νησίδα απέναντι απ' την Ελούντα. Σε πάνε τα βαρκάκια, πας και με το όχημα. Από λιμάνι Ελούντας, περνάς μία ελάχιστη χερσόνησο και το αυτοκίνητο θαλασσοδέρνεται, παρατηρείς εκατέρωθεν τα ερείπια της αρχαίας Ολούντος (απ΄οπου και το όνομα), φτάνεις στο εκκλησάκι του Αγίου Λουκά, παρκάρεις, περπατάς ένα μονοπάτι, κανονικό αυτή τη φορά όχι κακοτράχαλο, αλλά δεν το λες και μπουλβάρ, και φτάνεις στην παραλία. Που δεν υπάρχει, γιατί είναι μεν αμμώδης, αλλά το νερό φτάνει ως το μαντρότοιχο που ορίζει το σύνορο του από πάνω χωραφιού με το ανελέητο κοκκινόχωμα που κατέστησε τις άσπρες σαγιονάρες μου κεραμιδί. Εκεί κατασκηνώνουν διάφοροι στους οποίους έχω να πω, μαζεύτε και κανένα σκουπίδι, παίδες, ντροπή.

Πιο πέρα: Άγιος Νικόλαος. Έχει παραλίες και μέσα στην πόλη, δεν τρελαίνομαι για το είδος και δεν υπάρχει λόγος, περνώντας τον Άγιο Νικόλαο και προς Ιεράπετρα, όχι μακριά, έχει μία σειρά παραλίες ωραιότατες. Εμείς επιλέξαμε το Ίστρο, και συγκεκριμένα την παραλία του Ίστρον Μπέι, πλην δεν επιτρέπεται η είσοδος απ' το ξενοδοχείο, παρκάρεις στην κορυφή του βουνού και κατεβαίνεις όχι πολύ, κανά δεκάλεπτο. Αν δεν έχει κύμα - είχε - η παραλία είναι υπέροχη. Μπόνους άιτεμ: ησυχία, οι λουόμενοι ενδιαφέρονται μόνο για διάβασμα ή ραχάτι, κανείς δε μιλά, κανείς δεν κλαίει, κανείς δεν τραγουδά, κανένας δε χορεύει.

Ακόμα παραπέρα, έφτασες Ιεράπετρα πια. Παραλίες μέσα στην πόλη, τεράστια υπέροχη παραλία αμέσως έξω από την πόλη προς Αγία Φωτιά, χρειάζεται ομπρέλα, ο ήλιος στο Λιβυκό δεν αστειεύεται.

Αγία Φωτιά: ο δρόμος στενός και κατηφορικός, το πάρκινγκ εξαιρετικά περιορισμένο, φτάσαμε και γινόταν χαμός, όχι ευχαριστώ. Πήγαμε δίπλα, στην παραλία δίπλα από το Κάκκος Μπέι Χοτέλ, που μας είχε γυαλίσει εξαρχής, υπέροχα, ομπρέλες ενδιαφέρουσας αισθητικής πλην άχρηστες επί της ουσίας, θάλασσα υπέροχη, και ένα ταβερνείο, γι' αυτό θα μιλήσω εν συνεχεία.

Υπάρχουν, δεν τις έχω τσεκάρει προσωπικά, ο Μύρτος από Ιεράπετρα στην αντίθετη κατεύθυνση, και βορειοανατολικά το Βάι με τους φοίνικες - όλοι λένε ότι δε λέει από την πολυκοσμία, δεν έχω προσωπική άποψη, μόνο χειμώνα έχω πάει.

Ας έρθουμε επιτέλους στο φαΐ.
Νεάπολη: η αποκάλυψη. Μια βραδιά που είχαμε μελαγχολήσει απ' το πολύ νέον και το πολύ tzatziki σε δεκαπέντε γλώσσες στους καταλόγους, συμπεριλαμβανομένης της ρωσικής, κάναμε παράκαμψη, και πήγαμε στη Νεάπολη, μεταξύ Ηρακλείου και Αγ. Νικολάου. Πέσαμε σε πανηγύρι, δε χορέψαμε, καθήσαμε στην ταβέρνα "Γεύσεις" και φάγαμε τα ωραιότερα παϊδάκια στο σύμπαν. Και χορτοπιτάκια με μάραθο, που τον αναγνώρισα και το θεωρώ τεράστιο κλέος.

Πλάκα, ταβέρνα "Παλίρροια", κατά τύχη βρεθήκαμε, είναι στον από κάτω δρόμο και δεν το παίρνεις χαμπάρι εξαρχής. Ψάρι φρέσκο και καλοκαθαρισμένο. Η ταβέρνα των διασημοτήτων, ως φαίνεται, κάτσαμε κι εμείς, καλά μας φέρθηκαν, δε μπορώ να πω, γελάσαμε πολύ, μιλήσαμε πολύ, και μάθαμε ότι Το Νησί θα γυριστεί οσονούπω σε ταινία και γυρίσματα θα γίνουν και στην πλάκα.

Τέλος, το Πεύκο, το αγαπημένο Πεύκο, στέκι των Πλακιωτών, και ημών τις τελευταίες μέρες - τα καλά πάντοτε τα ανακαλύπτουμε στο τέλος των διακοπών, το έχω παρατηρήσει. Καφενείο λέει πως είναι, ο λύχνος του Αλλαδίνου αποδεικνύεται. Το γαλακτομπούρεκο της κυρίας Ρίτσας, ο ουζομεζές, τα αληθινά παξιμάδια και ο ανυπέρβλητος ντάκος του. Επιπλέον η αλλεγρία στην ατμόσφαιρα, το γέλιο και η μουσική, κάτω απ' το πεύκο πάντα, όνειρο, τι να λέμε, θα μπορούσαμε να περάσουμε όλη την εβδομάδα εκεί.

Νώντας στον Άγιο Νικόλαο: σουβλάκια και όχι μόνον. Τεράστια και ιδιαίτερα γευστικά. Είναι λίγο όφ ρόουντ από το λιμάνι, αλλά όλοι τον ξέρουν και δικαίως.

Πού να πιείτε: στο Πεύκο, ή στο Ελούντα Μπιτς, στο μπαρ στη θάλασσα, μέχρι τις 12 το βράδυ αφήνουν μη ενοίκους του ξενοδοχείου, άψογη εξυπηρέτηση, όχι φτηνό, αλλά είναι ξεχωριστό μέρος κυρίως λόγω θέσης.

Ε, και λίγος πολιτισμός δε βλάπτει: Αρχαιολογικό Μουσείο Αγίου Νικολάου: ωραιότατη μινωική συλλογή και κάτι ψιλά από κατοπινές εποχές, αρχαία Ολούς κλπ. Τα ευρήματα από τις ανασκαφές της Αγίας Φωτιάς, όχι της δικιάς μας, μιας άλλης βορειοανατολικά, δες το χάρτη στην είσοδο του μουσείου, όπου έλεγαν παλαιά οι αρχαιολόγοι ότι είχαν εγκατασταθεί Κυκλαδίτες, τόσο έντονες ήταν οι επιρροές. Μικρό είναι το μουσείο, δε θα μείνετε για πάντα, σταματήστε, δείτε το και συνεχίστε τη ζωή σας.

Σπιναλόγκα: μικρό νησάκι απέναντι από την Πλάκα. Κατοικήθηκε ήδη κατά την αρχαιότητα, περιτειχίστηκε από τους Ενετούς, δεν είναι το πλέον επιμελημένο κατασκευαστικά κάστρο της Ελλάδας, πιστέψτε με, είναι όμορφο και ο λέων της Βενετίας δεσπόζει, μην τον χάσετε. Κατοικήθηκε κατά την οθωμανική περίοδο της Κρήτης και το 1903 γίνεται προορισμός των απανταχού λεπρών της χώρας, ως τα τέλη της δεκαετίας του 1950 που βρέθηκε πλέον η θεραπεία και η Σπιναλόγκα ερήμωσε. Τώρα προστατεύεται, ανοίγει και κλείνει τις πύλες της κάθε μέρα και την επισκέπτονται με βαρκάκια όπως ένα μνημείο.

Βαρκάκια άφθονα από την Πλάκα. Καλύτερα από κει, είναι πιο κοντά, έχει και σε Ελούντα και Άγιο Νικόλαο φυσικά. Ένα τέταρτο περίπου η διαδρομή, οδήγησα κιόλας, δεν είναι δύσκολο, μήπως να αφήσω τους δρόμους και να πιάσω τα πελάγη;

Διάβασα ξανά το Νησί της Χίσλοπ για την ιστορία της Σπιναλόγκας και γιατί είναι ένα καλό βιβλίο, τελεία.
Άκουγα τον Ερωτόκριτο, όχι ολόκληρο, για την αίσθηση. Και τον αέρα, και τα βότσαλα να χτυπάνε στην Πλάκα.

Συμπλήρωμα: κι άλλες φωτό προσφορά Κλειούς.